Home

Overweging bij het jaarthema ‘De werken van Barmhartigheid’

Michaelsviering op 9-9-2012 in de Grote Kerk te Zwolle

Op middeleeuwse voorstellingen van de zeven werken van barmhartigheid: is het wel duidelijk. Er is een kluitje armen en behoeftigen en een milde gever. Het roept beelden op van een tijd waarin het leed zichtbaarder was dan dat vandaag het geval is in onze samenleving. Je zou haast gaan denken er minder geleden wordt. Dat zou zo kunnen zijn. Maar het leed is vooral onzichtbaarder geworden. We hebben het samen onzichtbaarder gemaakt. Waarom doen we dat? Waar komt dat vandaan?

Gebreken van anderen roepen, naast een gevoel van medelijden, ook – en misschien wel eerder en vooral een gevoel van schaamte op. En eerlijker nog: een gevoel van walging. Voor deze ongemakkelijke gevoelens ga je liever op de vlucht. En als samenleving verzinnen we oplossingen voor de behoeftigen in ons midden. Je drukt een dakloze een stapel straatkranten in handen en hij ziet er al een stuk minder weerloos uit. Geruststellend idee dat hij zichzelf wel redt. Of kijk naar de Paralympische Spelen, de afgelopen week. Nederland is trots op rolstoeltennisster Ester Vergeer. Ze heeft geen benen meer. Al tien jaar wint ze al haar wedstrijden. De NOS zond een filmpje uit waarin de zesjarige Ester door de tuin dartelt. Daarna de foto’s van de mislukte ruggenmerg operatie, waardoor haar benen geamputeerd moesten worden. De wanhoop die volgde. Hoe moet het verder? Vervolgens beelden van de overwinningsmars op twee wielen.

De straatkrantverkoper, paralympische sporters. Ze zijn symbolen van onze omgang met armoede en gebreken. Het liefste horen we een verhaal van iemand die zelfstandig is geworden. Van iemand die zichzelf er bovenop knokt. En wij als samenleving willen best een handje helpen. Wij zijn de kwaadste niet. Maar wat deze symbolen in feite doen, is onze onrust stillen. Dat het wel meevalt. Dat er toch mogelijkheden zijn. En dat er instanties zijn waar deze mensen kunnen aankloppen. Dat verlicht het beroep dat ze op ons doen. Het vergemakkelijkt het kijken.

Barmhartigheid en compassie beginnen daarmee: met kijken. Niet met jeukende handen of goede wil. Het is het leed van een ander eerst zien. Het niet mooier maken dan het is.

Op de voorkant van de orde van dienst staat een schilderij van Francis Bacon, een Britse schilder uit de 20e eeuw. Hij werd onder meer bekend door 15 schilderijen van paus Innocentius X. Hij was gegrepen door een oud schilderij van Velazquez, waarop twijfel in de ogen van de paus zag. Dat stimuleert de verbeelding natuurlijk: een twijfelende paus. Vaak zijn de mensen die Bacon schildert afschrikwekkende figuren. Mismaakte gezichten, karkassen, gebroken benen. Zonder opsmuk, met een karige achtergrond. Je blik wordt naar de naakte ellende van de mensen getrokken. Er werd hem eens gevraagd of hij de mensen niet al te rauw en gruwelijk afbeeldde – waarop hij antwoordde dat hij niet kon wedijveren met alle ellende die er dagelijks op aarde is.

Oftewel, als we al schrikken van een schilderij van Bacon hoe onrustig zouden we dan niet kunnen worden van alle ellende. Als we die werkelijk zouden zien. Dat vraagt dat we diep voorover buigen en niet wegkijken. Want, daar beneden begint het koninkrijk van God. Jezus identificeert zich met de mensen aan de onderkant. Pas als we de nood daar gaan zien, heeft het zin om barmhartigheid te doen. In de nood van de ander herkennen we het gezicht van Christus. Dat is: een bloedend, hongerend mens, gebroken en kapot gemaakt aan een martelpaal. Dat deed men met hem. Want als vooraanstaand rabbi laat je je niet in met het schorem, de hoeren, de misdadigers. Sowieso, mensen beneden je stand. Alleen al het idee dat God daar te vinden is. In al die stinkende, mislukte en gebutste mensen. Je zou er onrustig van worden.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s