Home

Overweging bij het Requiem van John Rutter

Gedachtenisviering in de Grote Kerk te Zwolle, 24-11-2013

Lezing: 1 Samuel 28:3-17

Niet lang nadat oma op een tochtige begraafplaats in het noorden des lands was begraven, zoemde het gerucht door de familie, dat enkele nichtjes en tantes een geestenfluisteraar hadden bezocht. Sommige familieleden haalden hun schouders erover op, ‘ieder zn eigen’, maar over het algemeen kon je aan de manier van praten merken, dat we dit toch met zn allen als een klein schandaaltje moesten beschouwen, deze schimmige omgang met een dierbare dode. Ik stelde me een vrouw met kleurige gewaden voor, met extravagante oorbellen en armsieraden, die je discreet binnenliet in een met geurkaarsen verlicht kamertje. Wellicht kwam er iets door, een stem, een beeld, een boodschap. Iets van oma. Want nu zij weg was, voelde de familie zich onthoofd. Best begrijpelijk dus, deze gang naar het medium. Toch was daarmee het niet hardop uitgesproken oordeel nog niet uit de lucht.

Van eenzelfde negatief oordeel horen we in het merkwaardige verhaal over koning Saul. Hij heeft het nog moeilijk met het overlijden van Samuel, de profeet. Hij had saul gezalfd als eerste koning van Israël. Dat ging niet zonder frisse tegenzin van de boomlange Saul, die zich ergens in een hoekje verschool. Met de zegen die hij van Samuel ontvangt, waagt hij het er dan toch maar op. Maar als Samuel vervolgens wegvalt, en de eerste problemen zich aandienen, is hij ten einde raad. Het verhaal vertelt ons dat hij na de rouwperiode een verbod uitvaardigt op geestenfluisteraars en ander occult gespuis. Maar als de aartsvijand, de Filistijnen, komen, en God niks van zich laat horen, gaat hij stiekem zelf toch. Samuel, eenmaal uit zijn doodsslaap ontwaakt, wordt woedend en voorspelt hem een spoedig en rampzalig einde van zijn koningschap.


Het klinkt hard en onrechtvaardig, dit oordeel over Saul. Daarom is het goed om te bedenken dat dit verhaal een politiek geladen tekst is. Het belang dat de schrijver van het boek Samuel heeft, is David aan te wijzen als de echte koning naar Gods hart. David is daarmee de beschermer van de officiële staatsreligie. Officiële religie wil graag controleren, centraliseren. Er mogen geen schimmige hoekjes zijn waar mensen doen wat hun zelf goeddunkt. Zo worden Saul en de geestenfluisteraar in dit verhaal weggerangeerd naar een zijspoor, waar we geen last meer van ze hebben. David, hier achter mij pingelend op zijn harp, is de koning naar Gods hart, en Jeruzalem is de enige plaats waar de Ene vereerd mag worden. Alle neuzen dezelfde kant op. Het klinkt als God, Nederland en oranje, als God bless America.


Maar de geest waait waarheen zij wil, ook in de hoekjes waar nooit een priester of dominee komt. Het verhaal over Saul bij de geestenfluisteraar het eerste bericht in Israëls geschiedenis waarin deze praktijk hardop veroordeeld wordt. Maar in werkelijkheid kende het oude Israël allerlei praktijken omtrent het sterven, die pas later van staatswege werden verboden. Er was een vanzelfsprekende omgang met de doden en hen te raadplegen was eerder gebruikelijk dan zeldzaam. Ook voedde men de doden door schalen brood op een graf te plaatsen. Want de dode zou eens terug kunnen keren…

Zoals wij hier bijeen zijn, gedenken we onze lieve doden, hier op deze plaats, als u wilt in een schimmig hoekje, prevelend voor een kaars. Ieder met de namen en gezichten voor zich van diegenen die hij of zij mist. Zo houden we het grensverkeer op gang. En hoe zouden we ook anders: onze doden blijven hun woord meespreken in ons leven. Het kan zijn dat je nog altijd met je ouders in gesprek bent, jaren na hun overlijden, om hun goedkeuring, hun zegen over jouw leven. Of je stelt je voor hoe het zou zijn geweest als je broer of zus, je zoon of dochter, of die goede vriendin of vriend, met wie je nachtelijke gesprekken had er gewoon nog was, hier en vandaag, of op belangrijke momenten in je leven. Hoewel het leven na de eerste tijd van rouw weer doorgaat, blijven er sporen en momenten waarop iemand zomaar opeens weer bij je kan zijn – al was het door zijn of haar voelbare afwezigheid. En soms gebeurt het, dat iemand werkelijk aan je verschijnt in een droom, in een gezicht, als een stem. Hoe bevrijdend zou het zijn als ook die verhalen verteld mogen worden, zonder dat daar een sfeer van veroordeling omheen hangt.

Het liefst zou je misschien je geliefden vast willen houden over de grens van de dood heen. In de dood van een geliefde worden we voor de grote opgave gesteld om de ander los te laten; en daarmee iets van onszelf,

omdat we zo met die ander vergroeid kunnen zijn, door een bloedband, of eenzelfde levensgevoel. Dat loslaten van de ander is een lange weg, waarbij we elkaars geduld en begrip nodig hebben. Gaandeweg zal het dan mogelijk worden, het moment zal zich tonen. Tot die tijd rest ons dit raadselachtige maar tedere tussengebied waarin we af en toe, bij het aandachtig gedenken van onze dierbaren, in contact staan met wie ons zijn voorgegaan.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s