Home

Overdenking op de vierde zondag van de herfst

Avonddienst op 12 oktober 2014 in de Ontmoetingskerk te Nieuwleusen

Lezing: Lukas 24:13-31

Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

Op de meeste plaatsen waar ik als gastpredikant kom, bestaat zoiets als wat we op dit moment met elkaar beleven niet meer: een avonddienst. En ik zal u eerlijk bekennen dat ik meestal op dit uur met een bord op schoot voor de tv zit. Maar een gebedsbijeenkomst in de avond is een goede gewoonte, zo oud als de kerk zelf. In de kloostergetijden kent men van vroeger uit de vespers, een meditatief moment aan het einde van de dag. In de gereformeerde traditie is de zondagmiddag of -avond vaak gebruikt als leerdienst om de catechismus uit te leggen. Vanavond zou ik graag met u stilstaan bij het fenomeen van de avond zélf. Want dit moment van de dag brengt zijn eigen gedachten en vragen met zich mee. Kan ik echt rustig gaan slapen? Ben ik bang? Kan ik deze dag loslaten? Waakt er iemand over mij? Komt er een nieuwe morgen? Zeker in deze tijd van het jaar, waarin we opmerken dat het ineens zomaar donker is, kan het heilzaam zijn om eens halt te houden bij die vragen. De tijd raakt op, dat merk je in oktober. Hoe gaan wij dat almaar vlugger naderende donker tegemoet?

Het is daarbij ook goed om onze oren te luister te leggen bij de oude teksten van de Schriften. Daarin speelt het vallen van de avond en komen van de nacht een belangrijke rol. En misschien komen de vragen en de angsten in die teksten wel prangender naar voren dan dat wij ze tegenwoordig voelen. Sinds de negentiende eeuw heeft ons deel van de wereld straatverlichting en sfeerverlichting is een hele aparte tak van sport, en maakt dagelijks deel uit van onze beleving van het vallende donker. Je bent in onze tijd niet zomaar meer op een plaats waar het stikdonker is en je geen hand meer voor ogen ziet. Daar moet je echt naar op zoek. Misschien kunt u het deze week eens proberen om zo’n plaats te vinden, om weer eens echt te voelen wat dat is: duisternis.

Het reisgezelschap van Jezus voelt het einde van de dag naderen. De tijd raakt op. En ze vragen hem: blijf bij ons, want het is avond, en de nacht zal komen. Die woorden zijn in het verhaal een gastvrij gebaar. De onbekende man met wie ze oplopen kunnen ze niet zomaar alleen de nacht in sturen. Ze voelen zich verplicht hem een maaltijd voor te zetten en hem in hun huis te laten slapen. Bed and breakfast, of bed en brochje, zoals de Friezen zeggen. Tegelijk kun je je afvragen of het wel pure onbaatzuchtige gastvrijheid is, die de mannen uit Emmaus hier ten toon spreiden. Want naast dat ze het belang van hun dan nog onbekende gast dienen, hebben ze zelf ook een zeker belang om hem te laten blijven. In verwarring en desillusie hebben ze met hem gesproken over het verdwijnen van hun hoop die ze hadden op het gebeuren rond Jezus van Nazareth. En de tijd raakt op, het wordt avond. Dat is niet alleen letterlijk het geval, maar het staat in dit verhaal vooral voor hun gemoedstoestand. Alles waar ze op gehoopt hadden is verloren gegaan. Jezus is dood en hoe moet het nu verder? Ze zijn eenzaam met z’n tweeen, en staan met de rug naar Jeruzalem. Het wordt avond, de dag loopt ten einde. En je kunt dat rustig breder opvatten. Luther zegt in zijn avondgebed, dat we straks zullen bidden: ‘blijf bij ons, aan de avond van de dag, aan de avond van het leven, aan de avond van de wereld.’ Zo klinkt de vraag van de Emmausgangers dan ook: als een gebed, een laatste strohalm waaraan ze zich vastgrijpen, tegen de achtergrond van hun hele vastgelopen situatie, hun doodlopende leven.

Nu de dagen korter worden en het donker langzaam de riem steeds strakker rond de heupen van ons gemoed aansnoert, komt de vraag van de Emmausgangers voor ons als geroepen. Alle avonden, en zeker de lange avonden die we nu ingaan, zijn een klein memento mori, een gedenk te sterven. In de avond voel ik dat het licht niet eindeloos duurt en dat ook mijn leven een avond zal hebben, en een nacht. De voortekenen zijn om ons heen: opkomende verkoudheid, heersende griep, blekere gezichten, herfstdepressies en winterdips. Het zijn de bonkende echo’s van een trein in de verte die mij en jou, ons allen, op een dag mee zal nemen. Elke avond die valt is een oefening om met dat besef te leven om een houding te zoeken tegenover de naderende dood. In onze tijd vergeet of ontkent men die dood het liefst. Zoals met sfeerverlichting, gordijnen en verwarming de donkerte van de herfst buiten gehouden moet worden, zo proberen we in nette verzorgingsinstellingen, begraafplaatsen aan de rand van de stad, en door niet in het openbaar te rouwen, het besef van de naderende dood buiten te houden. Dat is een manier om er mee om te gaan. Maar net zoals sfeerverlichting de herfst niet kan keren, is door ontkenning de dood niet te stuiten. En dus kunnen we maar beter, bij het vallen van de avond, af en toe proberen ons tot het sterven te verhouden. Want het is avond en de dag loopt ten einde.

Jezus doet in het verhaal alsof hij verder wil gaan. Maar de twee mannen klampen zich aan hem vast. Blijf bij ons. Een gastvrije daad, maar ook het laatste gebed dat ze er nog uit kunnen persen. En dat gebed is in de mond van de kerk gelegd. Blijf bij ons. Ook als het avond wordt en het donker mij omsluit. Ook als ik de moed verlies, als ik gebukt ga onder rouw, schuldgevoel, als ik geen perspectief meer heb, als ik vereenzaamd raak, als het leven mij bitter mij heeft gemaakt. Blijf bij ons, als het bonkende geluid van de dood naderbij komt.

Hij laat zich ombidden, de onbekende reisgenoot. Hij breekt ons het brood in de avond en opeens herkennen wij hem als de Opgestane. Het is een flits, want zo is hij weer opgelost, ontglipt ons alweer. Zo gaat dat bij geloven. Met die dunne tekenen van godswege moeten we het doen. Gelukkig maar, want anders zou er niets meer te verlangen overblijven. Maar voor even kan het werkelijkheid voor ons worden wat er staat geschreven in Psalm 139: ‘voor u heerst in het duister geen duister, lichtend is de nacht als de dag, de duisternis is gelijk licht.’

Amen

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s